Protestants Wildervank

Het Walcker-orgel

jubileumconcert orgelboekKijk voor actuele concertinformatie op concertagenda.

100-jarig Orgel

In 2013 was het Walcker-orgel een eeuw in gebruik. Hieronder kunt u meer lezen over de geschiedenis er opbouw van het instrument.

Op 27 april 2013 was er een Jubileumconcert waarbij de nieuwe stemmen Oboe en Voix Céleste gepresenteerd werden. Pieter Pilon bespeelde het orgel.

Tevens is er een boek over het Walcker-orgel verschenen, geschreven door een van onze organisten, Wim de Olde. Het laat zien hoe het instrument de tijd heeft doorstaan. Nederland is beroemd om zijn vele orgels en Groningen staat hoog genoteerd in de lijst met historische orgels van grote waarde. Maar een romantisch orgel als dat van E.F. Walcker is toch wel een bijzonderheid. Iets waar we trots op mogen zijn. Bestel het boek.

 

Geschiedenis van het orgel

Orgel front(Foto's: Wim de Olde ©)

Het orgel in de Grote Kerk is gebouwd door de Fa. E.F. Walcker uit Ludwigsburg, Duitsland. Het instrument draagt opus-nummer 1747 en werd gebouwd in het jaar 1913.

Het werd twee jaar eerder afgeleverd dan het bekende grotere instrument van dezelfde bouwer dat nu in Doesburg staat. In tegenstelling tot deze grote broer was het orgel in Wildervank niet met een electro-pneumatische maar met een compleet pneumatische tractuur uitgerust. Het was een orgel met 2 klavieren en pedaal en het had, volgens de werklijst, 24 registers. 

Het pijporgel in Wildervank werd, net als het Walcker-orgel dat nu in Doesburg staat, geschonken aan de kerk door de Groningse familie Bosch.

Orgel SpeeltafelIn 2001 is door de firma S. de Wit het orgel volledig gerestaureerd.

De dispositie is grotendeels weer teruggebracht naar voor de veranderingen die in de jaren '60 van de vorige eeuw waren aangebracht. Bij de toenmalige verandering is een poging gewaagd om het orgel aan te passen aan de klank van de toen heersende Neo-barok-periode. De strijkers werden onder andere opgeofferd en de mixtuur qua samenstelling gewijzigd. Achteraf  gezien was deze ingreep door een Duitse orgelbouwer natuurlijk minder geslaagd. Twee klank- en bouwstijlen in één orgel is ongewenst.

Registers die in de jaren '60 verloren waren gegaan, zoals bv. de synthematophon, zijn gedeeltelijk gereconstrueerd en/of aangevuld. De tractuur was geheel pneumatisch. Deze is nu veranderd in het veel betrouwbaardere en snellere electro-pneumatische systeem. De huidige dispositie is aangevuld met enkele goed bruikbare en ook verantwoorde wijzigingen zoals de Gedeckt 8' op het pedaal. Een nieuwe speeltafel is geplaatst op een veel betere plek voor de organist die nu goed contact heeft met zijn orgel en met de kerk. De oude speeltafel bleef op z'n oude plek staan als een historisch monument.

Het klankbeeld van het instrument is weer volledig teruggebracht binnen het originele concept van het orgel uit de Duitse romantiek.  

 

In 2013 is het orgel uitgebreid met een Voix Céleste 8' en een Oboe 8', daarnaast is de Synthematophon op een hogere winddruk gezet en is er een sub- en superkoppel aan het zwelwerk toegevoegd.

De huidige dispositie vanaf 2013:

PEDAL HAUPTWERK SCHWELLWERK
 1  Contrabass       16' (20*) 11  Bourdon       16' 26  Geigenprinzipal    8'
 2  Subbass           16' 12  Prinzipal        8' 27  Synthematophon  8'
 3  Gedecktbass     16' (11) 13  Doppelflöte    8' 28  Lieblich Gedeckt   8'
 4  Oktavbass         8'  (12) 14  Dolce            8'    (29) 29  Viola                    8'
 5  Gedeckt            8'  (2*) 15  Oktave          4' 30  Voix Céleste         8'
 6  Oktave              2'  (17) 16  Flöte             4'    (31) 31  Flûte Harmonique  4'
 7  Posuanenbass   16' 17  Oktave          2' 32  Quinte                  2 2/3'
 8  Kop. I +   Ped. 18  Mixtur           3-4 f. 33  Gemshorn             2'
 9  Kop. I +   Ped. super 19  Cornett         4 f. (34) 34  Cornett                 4 f.
10 Kop. II + Ped. 20  Trompete      8' 35  Oboe                    8'
  21  Oboe            8' (35) 36  Kop. Man. II   sub
  22  Kop. Man. I   super 37  Kop. Man. II   super
  23  Kop. Man. II + I 38  Tremulant
  24  Kop. Man. II +   I sub  
  25  Kop. Man. II + I super  

Van registers die als transmissie zijn gebruikt is het oorspronkelijke register tussen haakjes aangegeven.
* De Posaunenbass is van c t/m f' een transmissie van de Trompete 8'.
De Subbas is uitgebreid tot f'' t.b.v. de Gedeckt 8'.

Klavieren: 2 x 56 toetsen (C t/m g3), pijpwerk t.b.v. superkoppel uitgebouwd tot g4
Pedaal 30 toetsen (C t/m f')

P, MF, F, T(utti) - Vaste combinaties
VC - Vrije combinatie
AP - Automatisch Pedaal (Subbass 16', Gedecktbass 16', Gedeckt 8', P+II)
TA - Tongwerk Af
GC - Generaal Crescendo
Zweltrede voor Manuaal II
Trede voor Generaal Crescendo in 10 stappen met LED indicatie

 

Er worden geregeld concerten gegeven op het Walcker-orgel. Hieronder staan links naar een aantal geluidsfragmenten die een indruk geven van het instrument. De fragmenten zijn van concerten en CD-opnames die in de Grote Kerk hebben plaatsgevonden:

1. audio Piet Wiersma, Adagio uit suite in D van G. F. Händel

2. audio Piet Wiersma, Marche I en II uit suite in D van G. F. Händel

3. audio Chr. Groot gemengd koor o.l.v. Joh. W. Pots, orgel Marco den Toom, Heer mijn hart zoekt U te vinden

4. audio Chr. Groot gemengd koor o.l.v. Joh. W. Pots, orgel Marco den Toom, Psalm 23

5. audio Gezamelijke mannenkoren o.l.v. Bruno Riemeijer, orgel Wim Dalmayer, Historische opname ca. 1962, Vaste Rots van mijn behoud

6. audio Magnuskoor o.l.v. Lubertus Leutscher, orgel Dirk Swama, As torrents in summer

7. audio Pieter Pilon, Nun danket alle gott, Elert

8. audio Henk de Vries, Scherzo, Max Reger

9. audio Dirk Swama, Rhosymedre, Williams